Algemeen rechtsbeginsel stellende dat niemand als verweer kan aanhalen de wet niet te kennen.
Het adagium wordt in het Latijn meestal negatief geformullerd als "nemo censetur ignorare legem" (niemand wordt verondersteld de wet niet te kennen). Uitspraak van Aristoteles vertaald in het Latijn.
Ook en met zelfde betekenis:
"Nemo ius ignorare censetur"
"Ignorantia juris non excusa"t
"Ignorantia legis neminem excusat"
"Ignorance of the law does not excuse"
"Ignorance of the law excuses no one"
"Not knowing the law is harmful"
"Nobody is thought to be ignorant of the law"
"Ignorantia iuris nocet"
Het algemeen rechtsbeginsel «nemo censetur ignorare legem», iedereen wordt verondersteld de wet te kennen behoort tot ons positief recht behoort (Van Hoecke, M., «De algemene rechtsbeginselen als rechtsbron: een inleiding», in Algemene rechtsbeginselen, Van Hoecke, M. (red.), Antwerpen, Kluwer, 1991, 3-28).
De rechtsdwaling is de dwaling omtrent het recht, het niet kennen van het recht of de wet. De vraag is of iemand kan ontsnappen aan de toepassing van de strafwet omdat hij deze strafwet niet kende.
Aanvankelijk werd de rechtsdwaling niet aanvaard als rechtsvaardigingsgrond, bij toepassing van de regel volgens dewelke iedereen geacht wordt de wet te kennen (nemo censetur ignorare legem). Sinds de Tweede Wereldoorlog neemt de Belgische rechtspraak de rechtsdwaling aan. De rechtsdwaling moet wel onoverwinnelijk zijn.
Rechtsdwaling zal in principe slechts zeer uitzonderlijk onoverwinnelijk zijn. Een persoon die maandenlang door zijn ontvoerders opgesloten zat zal rechtsdwaling kunnen inroepen wanneer hij kort na zijn bevrijding een wet overtreedt die tijdens zijn gevangenhouding van kracht is geworden. Toch wordt de leer van de rechtsdwaling met enige soepelheid toegepast.
Er zijn gevallen waarin een bepaalde wet niet meer wordt toegepast. Een voorbeeld daarvan was de oude abortuswetgeving die gedurende een zekere tijd niet meer werd toegepast door deparketten. Het viel dan voor dat sommige mensen werden vervolgd wegens overtreding van deze abortuswetgeving. De rechtspraak aanvaardde dat de mensen die deze wetgeving te goeder trouw hadden overtreden hadden gehandeld onder invloed van 'onoverwinnelijke' rechtsdwaling. Zij werden vrijgesproken.
Rechtsleer:
• Van den Wyngaert, C. (2006) Strafrecht, strafprocesrecht & internationaal strafrecht in hoofdlijnen, Antwerpen, Maklu, blz. 301-302.